مجتبی گهستونی، روزنامهنگار و دبیر سرویس نخبگان و سمنهای میراث آریا در یادداشتی نوشت: گاهی یک روستا با یک اقدام ساده اما درست، خود را از یک سکونتگاه معمولی جدا میکند و قدم به مسیر روایتگری فرهنگی میگذارد. پامنار، که در سالهای اخیر نامش در فهرست کاندیداهای ثبت جهانی شنیده شده، با نقاشی دربهای منازل نشان داده که هنوز هم میتوان بدون ساختوسازهای پرهزینه، هویت را زنده و بر حافظه جمعی مردم حک کرد.
در پامنار، نقشها فقط رنگ نیستند؛ زباناند. روستا تصمیم گرفته داستانهای ناگفته خود را روی عناصری جاری کند که هر روز به چشم میآیند. درب خانهها، نخستین مواجهه هر غریبه با یک فرهنگاند. انتخاب این سطح ساده اما هوشمندانه، یادآور این نکته است که هویت از ردیفبودن خانهها نمیآید؛ از نشانهها میآید.
نقاشیهای محیطی پیش از این نیز در بسیاری نقاط جهان موفق بودهاند/ مثلا در «لاسپالماس» اسپانیا، هنرمندان محلی دیوارهای فرسوده محلههای فقیرنشین را با تصاویر انسانها و جانوران بومی آراستند و همین اقدام ساده به بازگشت گردشگران و احیای اقتصادی محله انجامید.
در «والپارایسوی» شیلی، نقاشی روی درهای قدیمی خانهها تبدیل به یک «موزه روباز» شد؛ موزهای که نه گیشه بلیت دارد و نه ساعت بازدید.
در ایران هم تجربههای موفقی داشتهایم مثل: نقشنگاری کوچهباغهای «ابیانه»، پروژه نقاشیهای محیطی در «ماسوله» و یا بازآفرینی نقوش عشایری و حیوانات بومی در «دهکده تیس» چابهار.
همه این نمونهها یک پیام مشترک دارند: «تنها راه نجات هویت محلی، بازگشت به نشانههاست؛ نشانههایی که نسلها با آن زندگی کردهاند.»
در روستای «پامنار» در شمال شهر دزفول، استفاده از نقوش الهامگرفته از پرندگان، چرندگان کوهستان، و روایتهای شفاهی، نه یک زیباسازی شهری، که یک «اقدام حافظهساز» است؛ اقدامی که طبیعت و فرهنگ را در یک قاب مشترک قرار میدهد.
این روستا بخشی از حوزه جغرافیا «شهیون» است؛ منطقهای که طبیعت آن، از کوه تا دریاچه، با انسانها پیوندی عمیق دارد. وقتی نقش میش کوهی یا پرنده بومی روی در خانهای نقش میبندد، در واقع یک لایه معنایی به آن خانه افزوده میشود: «این خانه تنها یک بنا نیست؛ بخشی از زیستبوم است.»
نقاشی درهای پامنار پیامی فراتر هم دارد: «ثبت جهانی با پروندههای قطور و جلسههای طولانی حاصل نمیشود. ثبت جهانی زمانی آغاز میشود که مردم یک منطقه، هویت خود را به نمایش بگذارند؛ نه برای کسب نشان و عنوان، بلکه برای خوشایند خودشان و آیندگانشان.»
آنچه در پامنار اتفاق افتاده، تکنیکی ساده اما مفهومی عمیق است. اگر این مسیر ادامه یابد، میتواند روستا را به یک گالری زنده تبدیل کند؛ گالریای که در آن هر در، یک قصه میگوید.
راه پامنار از همینجا میگذرد: «نه از ساختن چیزهای جدید، بلکه از دیدن دوباره چیزهایی که بودهاند اما فراموش شدهاند.»
در گفتوگویی که با هادی علی بخشزاده دهیار روستای هدف گردشگری پامنار در شهرستان دزفول، داشتم، او با تاکید براینکه که این روستا بهعنوان یکی از کاندیداهای ثبت جهانی نیز شناخته میشود از اجرای طرح ویژهای خبر داد و یادآور شد: بخشی از مسیر پامنار برای معرفی هویت اصیل خود به کشور و جهان است. پروژه «طراحی و نقاشی دربهای منازل روستا» با هدف پاسداشت فرهنگ بومی، تقویت همبستگی اجتماعی و نمایش زیباییهای طبیعی شهیون، با همراهی شورای اسلامی روستا و با اجرای هنرمند برجسته، استاد «حمید نورآبادی» عملیاتی شده است.
به گفته این دهیار روستای پامنار تنها یک سکونتگاه نیست؛ بخشی از تاریخ زنده دزفول است. به هین دلیل یادآور شد: ما تلاش میکنیم این تاریخ و روایتهای سینهبهسینه را در قالبی دیداری و ماندگار روی دربهای خانههای روستا نشان دهیم. نقوشی که امروز روی این دربها دیده میشود حاصل سالها فرهنگ، باورها، طبیعت و حکمت مردم این خطه است.
دهیار پامنار تاکید کرد، در طراحی این دربها از داستانها و افسانههای بومی، نمادهای کهن، نقوش عشایری، و همچنین پرندگان و جانورانی که در طبیعت شهیون حضور پررنگی دارند الهام گرفته شده است. چون زیستبوم شهیون بخشی از هویت ماست. ما نمیتوانیم از فرهنگ صحبت کنیم و طبیعت را فراموش کنیم. بنابراین تلاش کردیم آنچه مردم ما با آن زندگی کرده و بزرگ شدهاند، از قوچ و میشهای کوهستان تا پرندگان بومی، در قالب هنر متجلی شود.
بخشزاده با تقدیر از هنرمند اجرای طرح گفت: استاد حمید نورآبادی با دقت و مهارت مثالزدنی توانست روح هنر بومی را در این نقاشیها جاری کند. نتیجه کار فراتر از یک زیباسازی ساده است؛ این دربها اکنون تبدیل به یک نمایشگاه دائمی از میراث ناملموس پامنار شدهاند و توجه بسیاری از گردشگران را جلب خواهند کرد.
دهیار پامنار در ادامه ابراز امیدواری کرد که این حرکت فرهنگی الهامبخش دیگر روستاهای منطقه باشد: پامنار در مسیر ثبت جهانی، نیازمند تقویت جلوههای فرهنگی و طبیعی خود است. ما معتقدیم حفظ ریشهها از مهمترین معیارهای این مسیر است و امیدواریم دهیاران و شوراهای دیگر روستاها نیز با چنین اقداماتی، میراث بومی خود را زنده نگه دارند.
او در پایان تأکید کرد که توسعه گردشگری روستایی تنها با ساخت سازههای جدید به دست نمیآید، بلکه با برجستهسازی هویت اصیل هر منطقه است که میتواند نمادی ماندگار برای نسلهای آینده باقی بماند.
انتهای پیام/
نظر شما